Iva Kontić: Mechanical dream, Beo_project, 6.7-15.9.2012
Beograd je od nedavno dobio još jedan izlagački prostor simboličnog naziva Beo_project. Uprkos lošem tretmanu od strane državnih struktura, zanimljivo je da lokalnu umetničku scenu i dalje dopunjuju privatne inicijative. Nakon ITS-Z1 i Trećeg Beograda, ove godine su otvorene galerija U10 i Beo_project. Većina ovih prostora je van centra, pa je na izvestan način kuriozitet da je Beo_project lociran na jednoj od elitnih centralnih gradskih opština, u kojoj gotovo da nema značajnijih kulturnih institucija, a pogotovo galerijskih prostora. Zamišljen kao projekat-soba, ovaj specifični izlagački prostor izrodio se iz inicijative kustoskinje Zare Audiello u saradnji sa, takođe italijanskom, Asocijacijom 22 37. Reč je o organizaciji čiji glavni cilj je umrežavanje umetnika i kustosa na internacionalnom nivou, odnosno formiranje novog kulturnog modela koji će to omogućiti. Njihov rad se odvija na pet lokacija – u Milanu, Berlinu, Barseloni, Veneciji i od skoro Beogradu.
Od otvaranja početkom 2012. godine, u galeriji su održane izložbe Branke Nedimović i Andreja Fileva. Oba umetnika prezentovala su fotografske radove za koje se može reći da im je zajednički imenitelj mapiranje varijeteta ljudskog ponašanja i delatnosti u odnosu na ustaljena pravila jednog društva. Treća u nizu izložbi je izložba Mechanical Dream umetnice mlađe generacije Ive Kontić. Internacionalnog obrazovanja i izlagačkog iskustva, Kontićeva višemedijsku umetničku praksu bazira na preispitivanju društveno-političkih mehanizama kroz vizuru ličnog sećanja i nostalgije. Budući da duži vremenski period nije živela u Jugoslaviji, odnosno Beogradu, koristeći se upravo vizuelnim fragmentima svoje prošlosti, ona kreira narative u kojima pokušava da mapira kolektivne ili individualne identitete, uključujući i svoj.
Instalaciju kojom se umetnica ovom prilikom predstavlja čine serija fotografija, video rad i slika. Kao centralnu temu svih radova ona postavlja slučaj Crvene Zastave u Kragujevcu, poznate fabrike automobila u Srbiji. Koncentišući se na ovo preduzeće kao tipičan primer tranzicije, Kontićeva se fokusirala na razvoj automobilske industrije u bivšoj SFRJ, na period nakon raspada velike države kada se dogodilo posrnuće industrije i, naravno, na situaciju u poslednjoj deceniji koju karakterišu novi tržišni uslovi. Kroz tu paradigmatičnu sliku možemo uočiti konstrukciju i održavanje ideološke matrice, kao i njen nestanak, posebno imajući u vidu da je SFRJ bila jedna od retkih socijalističkih država sa nekim oblikom kapitalističkog modela tržišta. Naime, Crvena Zastava počinje 60-ih godina prošlog veka proizvodnju automobila u saradnji sa strateškim partnerom, italijanskim gigantom Fiatom. Različiti modeli Zastavinih automobila postaju manje ili više dostupni većini građana bivše države i postaju generacijski označitelji: ,,Fića,, (Zastava 750) i “Tristać” (Zastava 1300/1500) 60-ih, “Osmica” (Zastava 128) i “Kec” (Zastava 101) 70-ih, i Yugo 80-ih.
Usled građanskog rata i rascepa federacije, nastupa mračni period obeležen devastacijom društvenog sistema, sankcijama, inflacijom… Nakon demokratskih promena 2000-ih, fabrika se lagano revitalizuje, međutim, ekonomska tranzicija donosi nove probleme, potput štrajkova, socijalnog nezadovoljstva, korupcije… Upravo u tim uslovima, u kojima socijalistička preduzeća više ne funkcionišu, zbog malverzacija tajkuna i političara, odvija se priča o Zastavi, koja konačno biva prodata Fiatu 2010.
Video rad rađen u dokumentarnoj formi, istoimenog naslova kao i izložba, karakteriše narativ koji čine transkribovani intervjui sa sadašnjim i bivšim radnicima, kombinovani sa statičnim kadrovima eksterijera fabrike, kao i reklamama automobila preuzetih sa Youtube-a. Intervjue čita sama umetnica, monotono, u maniru TV voditeljke. Izjave nam govore o strepnjama radnika, njihovoj bezizlaznosti i beznađu, a najpre o izazovima koje donose novi zahtevi proizvodnje – poznavanje jezika, rad na kompjuteru. Kontrapunkt videu je serija fotografija koje prikazuju autorsku rekonstrukciju reklamnih plakata za Zastavine automobile. Na njima vidimo umetnicu u ulozi manekenke koja u svojevrsnoj pin-up pozi ,,reklamira,, proizvod. Ono što ih ne čini potpunim rimejkom je to što vozila nisu nova, već dotrajala. Takvom intervencijom kadrovi postaju vulgarizovane verzije nekadašnjih reklama i pomalo podsećaju na soft porn plakate iz automehaničarskih radnji ili kamiondžijskih kabina. Sastavni deo ove instalacije je i slika rađena po fotografiji ruševina jednog dela Zastavinog fabričkog kompleksa tokom NATO bombardovanja. U donjem delu slike dominira kolaž koji čine isečci iz dnevnih novina koji se tiču recentnih političko ekonomskih zbivanja.
Česte teme kojima se bave umetnici u regiji su upravo istraživanja nasleđa socijalističke Jugoslavije. Konstantna valorijazicija i kritičko preispitivanje mehanizama tog društva nam pomažu da ga podrobno analiziramo i shvatimo niz događaja i okolnosti u kojima smo se našli nako raspada SFRJ.
Uveden pod parolom ,,fabrike radnicima,,, samoupravni socijalizam, kao jedna od glavnih osobenosti jugoslovenske privrede, stavljao je na prvo mesto radnike, insistirajući na njihovom angažmanu svesnih političkih subjekata. U svetlu toga, centralno pitanje koje izložba postavlja je kako se odnosimo prema socijalističkom nasleđu iz pozicije pojedinaca koji žive u novim uslovima neoliberalnog kapitalizma i diktata tržišta.
Nostalgični sentiment, kritika konzumerizma i briga za status radnika – jesu li to sredstva kojim raspolažemo pri obradi ove materije? Umetnica se koristi tim sredstvima sa izvesnom ciničnom distancom, vrlo promišljeno i uz suptilnu količinu humora. Upravo odabirom jednog od ikoničnih fenomena bivše Jugoslavije, koji sagledan iz jedne nove perspektive komunicira sa recipijentom na više nivoa, ona formira specifičan angažovani narativ, iako joj može biti zamereno da je previše tendeciozan i trendovski.
Tekst je nastao u sklopu projekta Criticize This! koji organizuju Kulturtreger i Kurziv iz Hrvatske, SEEcult i Beton iz Srbije i Plima iz Crne Gore.
Projekat se provodi u sklopu programa "Kultura 2007-2013" Evropske komisije.
